Reakcje dziecka na rozwód rodziców

Rozwody stają się w naszym społeczeństwie coraz bardziej powszechne. Wywołują one ogromny stres u osób, których dotyczą. Choć jest to przeżycie wysoce traumatyczne dla większości dzieci, badacze sugerują, że nie musi koniecznie prowadzić do długotrwałych szkód emocjonalnych. Wiele zależy od nas, dorosłych.

Jak dzieci reagują na rozwód rodziców?

Większość dzieci po rozstaniu rodziców przejawia oznaki stresu. Wśród doświadczanych uczuć królują złość, smutek i zagubienie. Dzieci mogą odczuwać złość do jednego lub obojga rodziców za to, że dopuścili do rozpadu rodziny. Mogą być złe na siebie, uważając, że to przez ich niegrzeczne zachowanie rodzice musieli się rozstać. Dziecko na ogół ma trudności zarówno z wyrażeniem tych uczuć, jak i z uporaniem się z nimi. Złość często wyrażana jest do rodzica wobec którego czuje się „bezpieczniej”. Czasem znajduje ujście w kontaktach ze szkolnymi kolegami, bądź nauczycielami.

Smutek jest najbardziej uniwersalnym uczuciem towarzyszącym rozwodowi. To zupełnie naturalne wobec tak bolesnej straty, a dzieci, jak i dorośli, muszą przejść proces opłakiwania rozpadu rodziny. Ze smutkiem często łączy się poczucie nieprzystosowania i niska samoocena. Dziecko może uważać, że nic nie jest warte,  że niczego nie potrafi zrobić dobrze. Czasami dziecięcy smutek przybiera formę bierności i wycofania się z życia. Dziecko może być apatyczne, stracić zainteresowanie szkołą, przyjaciółmi i tym, co go kiedyś cieszyło.

W sytuacji rozwodu dziecko może czuć się zagubione i zapomniane. W takiej sytuacji rodzice często z trudem radzą sobie z własnymi uczuciami często niewiele energii zostaje im dla syna lub córki.

Najczęściej pojawiającym się lękiem wyrażanym przez dzieci, które przechodzą przez rozwód rodziców, jest lęk przed opuszczeniem. Gdy jako dziecko straciliśmy mamę z oczu np. w supermarkecie umieraliśmy z przerażenia, że się zgubiliśmy i zostaliśmy całkiem sami. Lęk ten bierze się z dziecięcej bezradności i zależności od rodziców. W przypadku rozwodu dziecięce fantazje o opuszczeniu wydają się spełniać. Należy zapewniać dziecko ,że tak się nie stanie i powtarzać tak często, jak będzie tego wymagało.

Dzieci często wyobrażają sobie, że to one są winne rozwodowi rodziców. Maluch może uważać, że to jego niegrzeczne zachowanie wywołało tyle kłótni między rodzicami, że muszą się rozstać. Przekonanie takie wynika z poczucia dziecięcej wszechmocy. Kiedy jesteśmy mali, wierzymy, że świat kręci się wokół nas i że wszystko co się zdarza, dzieje się za naszą przyczyną. Obok tego przekonania mogą pojawiać się myśli, że mogłoby coś uczynić, by rodzice znów byli razem. Wiele dzieci próbuje tego na wiele sposobów.

Na pewno czują się bezradne, bo jest to dotychczas często najtrudniejsze doświadczenie w ich życiu.

Lęki i fantazje związane z rozwodem rodziców są wspólne dla wielu dzieci, niemniej jednak mogą one też przybierać różne formy w zależności od wieku dziecka, w którym doszło do rozstania rodziców.

Dzieci w wieku 2-5 lat:

  • mogą odczuwać lęk, strach, dezorientację, gdyż rodzice często nie wiedzą, jak wyjaśnić dzieciom w tym wieku, co się wydarzyło. Mają nadzieję, że rodzice znów do siebie powrócą. Mogą reagować agresją wynikającą z poczucia straty i odrzucenia. Często myślą, że to one są winne rozstania.

Dzieci w wieku5-7 lat:

  • bywają smutne, tęsknią za nieobecnym rodzicem i boją się utraty nieobecnego rodzica. Często złoszczą się na rodzica, którego uważają za winnego rozstania. Czują się złapane w konflikt lojalności: „jak to zrobić, by być lojalnym wobec obojga”. Miewają fantazje dotyczące pojednania.

Dzieci w wieku 8-12 lat:

  • jest możliwe, że dzieci w tym wieku będą stroną w konflikcie, bo są świadome powodów i konsekwencji rozwodu. Bywa, że tworzą przymierze z jednym z rodziców. Najczęściej postrzegają jednego rodzica jako „złego” i odrzucają go, drugiego jako dobrego. Skarżą się na bóle brzucha, zaburzenia snu. Wykazują obniżone poczucie wartości, co może skutkować trudnościami w kontaktach z rówieśnikami i w nauce.

Nastolatkowie 13-18 lat:

  • mogą czuć się obarczone nadmierną odpowiedzialnością za młodsze rodzeństwo. Niektórzy rodzice oczekują, aby same podjęły decyzję, z kim chcą mieszkać. Pojawia się konflikt pomiędzy chęcią zobaczenia się z drugim rodzicem i równocześnie z udziałem w życiu rówieśniczym. Nastolatki mogą poczuć się dotknięte faktem, że będą otrzymywać mniej pieniędzy od ich rówieśników. Wielu z nich odmawia komunikowania się z bliskimi, cierpi na depresję, ma myśli samobójcze. Częściej pojawiają się kradzieże. Trudniej zaakceptować im sytuację rozwodu i często ta sytuacja nie pozostaje bez wpływu na dorosłe życie.

Dorosłe dzieci powyżej 18 lat:

  • nie jest prawdą, że rozwód ma mniejszy wpływ na osoby w tej grupie wiekowej. Studenci też potrzebują domu i powrotów do niego. Dalej mogą być zależni od wsparcia finansowego rodziców. Mogą być mocno zaangażowani emocjonalnie w kłopoty rodziców i martwić się o nich. Czasem role rodzicielskie zostają odwrócone i dzieci mogą opiekować się rodzicami, którzy nie są w stanie sami funkcjonować. A to przejęcie odpowiedzialności stanowi duże obciążenie nawet dla dorosłego dziecka i nie pozwala zająć się też własnym życiem.

Jak wesprzeć dziecko?

  • przekaż dziecku informację o rozwodzie zanim dojdzie do wyprowadzki,
  • pozwól dziecku zadawać pytania i odpowiadaj stosownie do wieku,
  • zapewnij, że zawsze pozostaniecie matką i ojcem dla swojego dziecka,
  • jeśli rodzic nie chce się kontaktować, uświadom dziecku, że problem tkwi w rodzicu, a nie w nim,
  • uświadom dziecko, że nie ono jest winne sytuacji rozwodu.